Anasayfa / 6. Sınıf Sosyal Bilgiler / 6. Sınıf Ders Notları / Orta Asya’da Kurulan ilk Türk Devletleri (Kısa ve Öz)

Orta Asya’da Kurulan ilk Türk Devletleri (Kısa ve Öz)

Orta Asya’da Kurulan ilk Türk Devletleri (Kısa ve Öz)

ASYA HUN DEVLETİ

  • Başkenti Ötüken’dir.
  • Tarihte bilinen ilk Türk devletidir.
  • Bilinen ilk hükümdarı Teoman‘dır.
  • Teoman’dan sonra yerine oğlu Mete Han geçmiştir.
  • Asya Hun Devleti Mete Han zamanında en geniş sınırlarına ulaşmıştır.
  • Mete Han döneminde; “onlu sistem“e dayalı ilk düzenli Türk ordusu (M.Ö.209)
  • Çinliler, Türk akınlarına karşı koymak için Çin Seddini yapmışlardır.
  • Türkler Çinlileri yenmişler ve vergiye bağlamışlardır. Ama Çin’e yerleşmeyi düşünmemişlerdir. Çünkü Çin çok kalabalık olduğu için Türkler ( milli benliklerini ) kültürlerini kaybetmekten, kalabalık Çinliler arasında eriyip yok olmaktan korkmuşlardır.
  • Asya Hun Devleti taht kavgaları ve Çin entrikaları nedeniyle Doğu ve Batı Hun Devleti diye ikiye ayrıldı.
  • Destanları Oğuz Kağan Destanı’dır.

KÖK  TÜRKLER

  • 552’de Bumin Kağan önderliğinde Ötüken’de kuruldu.
  • Tarihte Türk adını ilk defa kullanan
  • Hunlardan sonra Türk boylarını bir araya toplayan ikinci Türk devletidir.
  • İlk Türk alfabesini kullanmışlardır.( Göktürk alfabesi )
  • Destanları Ergenekon Destanı ve Bozkurt Destanı’dır.
  • Mukan Kağan zamanında devlet en parlak dönemini yaşadı.
  • Göktürk Devleti, Çin entrikaları sonucu 582 yılında ikiye ayrılmış ve Çin hakimiyeti altına girmiştir.
  • 682 yılında Kutluk Kağan önderliğinde Çin’e karşı ayaklanma başarılı olmuş ve 2. Göktürk (Kutluk ) Devleti kurulmuştur.
  • Ünlü hükümdarları Bilge Kağan döneminde, kardeşi Kültigin ve vezir Tonyukuk ile birlikte, en parlak dönemlerini yaşadılar.
  • Bilge Kağan’ın ölümünden sonra zayıflayarak Basmil, Karluk ve Uygurların isyanı sonucu yıkıldılar.
  • Orhun Yazıtları (Göktürk Kitabeleri) Köktürklerden kalmadır.

Orhun Yazıtları

  • Gök Türklerden günümüze kalan en önemli eser Orhun Yazıtlarıdır. (Göktürk Kitabeleri)
  • Bu kitabeler Bilge Kağan, kardeşi Kültigin ile Vezir Tonyukuk adına dikilmiştir.
  • Bu yazıtları Danimarkalı dil bilimci Wilhem Thomsen (Vilyım Tamsın) çözmüştür.
  • Orhun Yazıtları Türk tarihi ve edebiyatının ilk yazılı belgeleridir.
  • Bu yazıtlarda Köktürk tarihi ve Türk uygarlığı hakkında önemli bilgiler verilmektedir.
  • Günümüzde Moğolistan sınırları içerisinde bulunmaktadırlar.

UYGURLAR

  • Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından kuruldu.
  • Başkenti Karabalgasun’dur.
  • Yerleşik hayat geçen ilk Türk topluluğudur. (Tarım ile uğraştıkları için )
  • Maniheizm‘i benimsediler. Mani dini et yemeyi ve savaşmayı yasaklıyordu. Bu sebeple Uygurlar savaşçılık özelliklerini kaybettiler.
  • Tarım, sanat, ticaret alanında çok ilerlemişlerdir.
  • 18 harfli Uygur Alfabesini hazırladılar.
  • Tahta harflerden matbaayı oluşturdular, pamuktan kağıt yaptılar.
  • Destanları Türeyiş Destanı ve Göç Destanıdır.
  • 840 yılında Kırgız Türkleri tarafından yıkıldılar.

Çin Siyaseti/ Çin Entrikaları: Çinlilerin Türk devletlerini zayıflatmak ve yıkmak için uyguladığı politikalardır.

  • Çin prenseslerini Türk Hakanlarıyla evlendirerek, prensesin hizmetçileri vasıtasıyla Türkler hakkında bilgi toplama
  • Türk Beylerine hediyeler göndererek, onları kendilerine bağlamaya çalışma
  • Türk Beylerini birbirlerine karşı kışkırtarak, Türk devletinin parçalanmasını sağlama